K羹nye   |  Bize Ula覺n   |  Giri Sayfam Yap   |  S覺k Kullan覺lanlara Ekle

Kanola: Mucize mi, balon mu?

 Kanola: Mucize mi, balon mu?

Yeni bir ya ile tan覺t覺k: Kanola. Daha 繹nce hi癟 bilinmeyen bu ya neyin nesidir? Sal覺覺m覺z i癟in kullanal覺m m覺, uzak m覺 dural覺m? Konunun uzman覺 iki Amerikal覺 bilim insan覺n覺n deerli makalesini ka癟覺rmay覺n!

4 Ocak 2009 23:20
font boyutu k羹癟羹ls羹n b羹y羹s羹n


Kanola: Mucize mi, pazarlama balonu mu?

“Kanola ya覺, piirmede ve salatalarda kullan覺labilecek en sal覺kl覺 yad覺r. Kolza tohumunun hibridizasyonu (melezletirilmesi)ile elde edilmitir. Kolza tohumunun ya覺 zehirlidir 癟羹nk羹 belirgin miktarda “erusik asit” denilen zehirli bir madde i癟erir. Kanola ya覺 ise eser miktarda erusik asit i癟erir. Y羹ksek oleik asit ve d羹羹k doymu ya oran覺 ile kalp hastal覺klar覺n覺n 繹nlenmesi i癟in esiz bir ya kompozisyonuna sahiptir. Sal覺a son derece faydal覺 olan omega 3 ya asitleri bak覺m覺ndan da zengindir.” Bunlar, kanola ya覺 hakk覺nda g覺da end羹strisinin s繹yledikleri.

“Kanola ya覺 zehirli bir maddedir; v羹cudumuzda yeri olmayan end羹striyel bir yad覺r. “Kimyasal savata kullan覺lan hardal gaz覺” hemagglutenin ve zehirli siyanid i癟eren glikositler i癟erir. Deli dana hastal覺覺na, k繹rl羹e, sinir sisteminde ve kan h羹crelerinde tahribata, ba覺覺kl覺k sisteminin 癟繹kmesine sebep olur.” Bunlar da, bu ya覺 k繹t羹leyenlerin s繹yledikleri.

Peki, kanola ya覺 ile ilgili bu kadar 癟elikili iddialar aras覺nda, t羹ketici doruyu nas覺l bulacak? Kanola ya覺 bir mucize mi, yoksa g覺da end羹strisinin para kazanmak i癟in iirdii bir balon mu? Ayr覺ca, bu ya, end羹striyel g覺dalar覺n haz覺rlanmas覺nda nas覺l bu kadar fazla paya sahip oldu?

Kanolan覺n sakl覺 tarihi

Kanolay覺 anlamak i癟in biraz tarih癟esine bakal覺m... 1980’lerin ortas覺nda yiyecek end羹strisi b羹y羹k bir sorunla kar覺 kar覺yad覺r. End羹stri o g羹ne kadar Amerikan Kalp Vakf覺, 羹niversitelerin beslenme b繹l羹mleri gibi resmi kurulular覺n da desteiyle “damar t覺kayan” doymu yalara kar覺 “kalple dost” 癟oklu doymam覺 yalar覺 繹ne 癟覺karmaktayd覺. Fakat 80’lerde 癟oklu doymam覺 yalar覺n, 繹zellikle de m覺s覺r ya覺 ve soya ya覺n覺n bir癟ok sal覺k sorununa, 繹zellikle de kansere yol a癟t覺覺 ortaya 癟覺kt覺 (1).

End羹stri kilitlenmiti. Bir yandan 羹r羹nlerinde 癟oklu doymam覺 ya kullan覺p bir yandan da bunlar覺n sal覺kl覺 olduunu iddia etmeleri imk璽ns覺zlat覺. te yandan, tereya覺, b繹brek ya覺, i癟 ya覺, hindistancevizi ya覺 gibi senelerdir k繹t羹ledikleri yalara da sessiz sedas覺z d繹nemezlerdi. Ayr覺ca, bu yalar, her kuruun hesab覺n覺 yapan end羹stri i癟in 癟ok pahal覺yd覺.

繹z羹m, zeytinya覺 gibi tekli doymam覺 yalara y繹nelmek oldu. Arat覺rmalar zeytinya覺n覺n kolesterol seviyesi ve kalple ilgili dier parametreler a癟覺s覺ndan 癟oklu doymam覺 yalara oranla “daha iyi” olduunu g繹steriyordu. Ayr覺ca, Ancel Keys gibi insanlar - bol zeytinya覺 i癟eren, kafam覺zda g羹neli adalarda yaayan insan g繹r羹nt羹leriyle canlanan- Akdeniz beslenme bi癟iminin kalp sal覺覺n覺 koruduu ve uzun bir yaam覺n anahtar覺 olduu fikrini yayd覺lar.

Amerikan Kalp, Akcier ve Kan Enstit羹s羹 (NHLBI) tekli doymam覺 yalarla ilgili ilk seminerini Filadelfiya’da d羹zenledi. Toplant覺n覺n bakanl覺覺n覺, hayvansal yalar ve kolesterol羹n kalp hastal覺覺na sebep olduunu iddia eden yazar Scott Grundy yapt覺. Yenebilir ya end羹strisinden Unilever gibi irketler de kat覺ld覺. 襤kinci seminer 1987’nin balar覺nda Maryland’de ger癟ekleti. Dr. Grundy’ye bu sefer enstit羹n羹n bakan覺 Claude Lenfant da elik ediyordu. Konumac覺lar aras覺nda uzun y覺llar Procter and Gamble’da 癟al覺m覺 Fred Mattson ve daha sonra trans ya asitlerinin zararlar覺 hakk覺nda bir yaz覺 yazacak olan Hollandal覺 bilim adam覺 Martign Katan vard覺. Bundan sonrad覺r ki, zeytinya覺n覺n erdemleri ile ilgili yaz覺lar medyada birbiri ard覺na yay覺nlanmaya balad覺.

Uzun bir ge癟mie sahip olan zeytinya覺n覺n 繹ne 癟覺kar覺lmas覺, sal覺覺na dikkat eden t羹keticiye -sadece modern fabrikalarda s覺k覺labilen m覺s覺r ya覺 ve soya ya覺na oranla- daha mant覺kl覺 geldi. Bu sefer de end羹stri kendisini baka bir sorunla kar覺 kar覺ya buldu: D羹nyada end羹strinin ihtiyac覺n覺 kar覺layabilecek kadar 癟ok zeytinya覺 yoktu. st羹ne 羹stl羹k, zeytinya覺 da tereya覺 ve dier geleneksel yalar gibi, ilenmi g覺dalarda kullanmak i癟in 癟ok pahal覺yd覺. End羹stri, daha az maliyetli bir tekli doymam覺 yaa ihtiya癟 duyuyordu.

Kolza ya覺, in, Hindistan, Japonya gibi 羹lkelerde kullan覺lan bir tekli doymam覺 ya idi. Kolza ya覺 y羹zde 60 oran覺nda tekli doymam覺 ya asitleri i癟erir (zeytinya覺nda bu oran y羹zde 70’tir). Ne yaz覺k ki, kolza ya覺ndaki tekli doymam覺 yalar覺n 羹癟te ikisi erusik asittir. Erusik asit, kalpte lif dejenerasyonu ile kendini g繹steren Keshan’s hastal覺覺 ile ilikilendirilen, 22-karbonlu tekli doymam覺 ya asididir. 1970’lerin sonlar覺na doru, bir genetik manip羹lasyon teknii ile (2), Kanadal覺 羹reticiler 22-karbonlu erusik asit bak覺m覺ndan fakir, 18-karbonlu oleik asit bak覺m覺ndan zengin tekli doymam覺 ya veren bir kolza 癟eidi t羹rettiler.

Bu yeni yaa “LEAR” ismi verildi (襤ngilizce’de “d羹羹k erusit asitli kolza” kelimelerinin ba harfleri). Fakat bu yeni ya Amerika’da beklenen ilgiyi g繹rmedi. 1986 y覺l覺nda Cargill LEAR ya覺 tohumunun Amerikal覺 癟ift癟ilere sat覺laca覺n覺 duyurdu ve Dakota’daki tesislerinde tohumu ilemeye balad覺 (3).

LEAR ya覺n覺 pazarlamak

LEAR ya覺n覺 癟oklu doymam覺 yalara kar覺 sal覺kl覺 bir alternatif olarak pazarlayabilmek i癟in 繹ncelikle yeni bir isme ihtiyac覺 vard覺. Ne kolza ismi, ne de LEAR, bu “Sindrella” 羹r羹n i癟in sal覺kl覺 bir imaj 癟izmiyordu. 1978 y覺l覺nda, end羹stri “KANOLA” isminde karar k覺ld覺. Bu isim “Kanada ya覺”n覺n k覺saltmas覺 gibiydi ve 襤ngilizce’de pozitif bir etki yarat覺yordu. Bu yeni isim de 1990’lar覺n ba覺na kadar pek fazla duyulmad覺.

Birinci engel, Amerikan G覺da ve 襤la癟 Dairesi (FDA)’nin kolzay覺 hi癟bir zaman g羹venli g覺dalar stat羹s羹nde g繹stermemesiydi. Kanolay覺 Amerika’da pazarlamadan 繹nce mevzuatta bir deiiklik yap覺lmas覺 gerekiyordu (4). Nas覺l yap覺ld覺覺n覺 bilemiyoruz ama, kolza 1985 y覺l覺nda g羹venli g覺dalar listesine al覺nd覺. Baz覺 s繹ylentilere g繹re Kanada h羹k羹meti bu stat羹n羹n verilmesi i癟in tam 50 bin Dolar harcam覺!

Kanola ya覺 abur cubur t羹keten insanlara deil de, sal覺覺n覺 d羹羹nen insanlara pazarlanaca覺 i癟in televizyon rekl璽mc覺l覺覺ndan daha ince pazarlama tekniklerine ihtiya癟 duyuluyordu. End羹stri bilimi y繹nlendirerek kanola ya覺n覺 pazarlaman覺n ifresini buldu; “doymu ya oran覺 d羹羹k, tekli doymam覺 ya bak覺m覺ndan zengin”! Bir de kanola ya覺 yakla覺k y羹zde 10 oran覺nda omega-3 ya asidi i癟eriyordu. Kalbe ve ba覺覺kl覺k sistemine faydalar覺 olan bu ya asidini bir癟ok Amerikal覺 yeteri kadar alam覺yordu. Peki, bu r羹ya gibi ya, eitimli t羹keticiye nas覺l pazarlanacakt覺?

Kanola ya覺, sal覺kl覺 beslenme kitaplar覺ndaki tariflerde boy g繹stermeye balad覺. zellikle Andrew Weil ve Barry Sears gibi yazarlar覺n kitaplar覺nda… Y繹ntem olarak kitaptaki metinlerde Akdeniz beslenme bi癟iminin ve zeytinya覺n覺n erdemleri anlat覺l覺yor; daha sonra tariflerde malzemeler aras覺nda “zeytinya覺 veya kanola ya覺” yaz覺l覺yordu. Yay覺nc覺l覺k sekt繹r羹nden bilgi ald覺覺m覺z bir kiinin s繹ylediine g繹re,  ABD’de 1990’lar覺n ortalar覺ndan beri belli bal覺 baz覺 yay覺nc覺lar kanola i癟ermeyen yemek kitaplar覺n覺 basm覺yorlarm覺!

1997 y覺l覺nda Harper Collins yay覺nc覺l覺k irketi Dr. Artemis Simopoulos ile, omega-3 ya asitlerinin faydalar覺n覺 anlatan bir kitap yazmas覺 i癟in anlat覺 (5). Dr. Simopoulos o g羹ne kadar Amerika’da beslenme ile ilgili resmi kurulularda g繹rev yapm覺 bir pediatristti. Omega-3 ya asitleri hakk覺nda birka癟 makale haz覺rlam覺, g羹n羹m羹z koullar覺nda beslenmemizde yeteri kadar omega-3 olmad覺覺n覺 yazm覺t覺 (6).

Dr. Simopoulos’un haz覺rlad覺覺 Omega Plan覺 isimli kitap 1998’de 癟覺kt覺. 1999’da Omega Diyeti ismiyle yeniden bas覺ld覺. Kitap Akdeniz beslenmesinde omega-3 ya asitlerinin ve tekli doymam覺 yalar覺n erdemlerinden bahsediyor (7). 襤lem g繹rmemi kanola ya覺 hem omega-3, hem de tekli doymam覺 ya i癟erdiinden kitaptaki tariflerin 癟ounda kullan覺l覺yordu. Simopoulos Akdeniz diyetinin doymu ya a癟覺s覺ndan fakir olduunu 繹ne s羹rerek yas覺z et, d羹羹k yal覺 yourt ve s羹t yenmesini tavsiye ediyordu.

End羹strinin 癟abalar覺 boa 癟覺kmad覺. Bilimsel konferanslar; Omega Diyeti gibi kitaplarda, dergi ve gazetelerin sal覺k s羹tunlar覺nda kanola reklam覺 yapmak ie yarad覺. 1990’lar覺n sonlar覺na gelindiinde kanola ya覺 sat覺lar覺 patlama yapt覺. Sadece ABD’de deil; in, Japonya, Avrupa, Banglade, Meksika ve Pakistan gibi 羹lkeler de b羹y羹k miktarda kanola ya覺 t羹ketiyor. Gurme marketlerinde, sal覺k 羹r羹nleri satan zincir maazalarda, s羹permarketlerde sat覺l覺yor. Kolesterol-d羹羹r羹c羹 margarinlerde kullan覺l覺yor. zellikle restoranlarda, k覺zartmalar hidrojenize edilmi kanola ya覺 ile yap覺l覺yor.

Tehlikeleri abart覺ld覺

Kolza ya覺n覺n tehlikelerini anlatan bir癟ok yaz覺 bulabilirsiniz internette. Bunlar覺n hemen hepsi John Thomas’覺n Perceptions dergisi Mart-Nisan 1996 say覺s覺ndaki “K繹rl羹k, Deli Dana Hastal覺覺 ve Kanola Ya覺” bal覺kl覺 yaz覺s覺ndan al覺nt覺d覺r. Hatta iddialardan baz覺lar覺 g羹l羹n癟t羹r. Kolza “brassica” denilen hardal ailesinden bir bitkidir fakat kimyasal savata kullan覺lan hardal gaz覺n覺n kayna覺 deildir.

Glikositler (veya glikosinolatlar) kolza ile ayn覺 aileden olan brokoli, lahana, hardal gibi bitkilerde de bulunur. Bunlar s羹lf羹r i癟erirler (arsenik deil, s羹lf羹r) ve tatlar覺 ac覺mtrakt覺r. Bu bileikler goitrojeniktir; mayalama veya piirme yoluyla n繹tralize edilmeleri gerekir. Kolza unu da bol miktarda glikosit i癟erdii i癟in hayvan yemi olarak b羹y羹k miktarlarda kullan覺lam覺yordu. Bitkiyi 覺slah eden genetik癟iler erusik asit miktar覺n覺 d羹羹rd羹kleri gibi, glikosit oran覺n覺 da d羹羹rd羹ler (8). Bunun sonucunda d羹羹k glikositli kolza unu hayvan yemi olarak kullan覺lmaya baland覺. Bug羹n Kanada’n覺n 繹nemli ihra癟 羹r羹nlerinden biri hayvan yemi olarak kullan覺lan kolza unudur.

Kolza tohumunun protein b繹l羹m羹nde ve eser miktarda ya覺nda hemagglutinin denilen maddeler bulunur. Bunlar kan覺n p覺ht覺lamas覺na sebep olur ve b羹y羹meyi bask覺larlar. Fakat, kanola ya覺n覺n 襤ngiltere’deki deli dana hastal覺覺n覺n sebebi olduu iddias覺 doru deildir (9). Kanola ile beslenmi olmak hayvanlar覺 daha baka hastal覺klara kar覺 duyarl覺 yapm覺 olabilir…

Dier t羹m yalar gibi, kolza ya覺n覺n da end羹striyel kullan覺m alanlar覺 vard覺r. B繹cek 繹ld羹r羹c羹, kayganlat覺r覺c覺, yak覺t, vernik, sabun, sentetik lastik, m羹rekkep yap覺m覺nda kullan覺l覺r. Keten tohumu ya覺, ceviz ya覺, zeytinya覺 ve hindistancevizi yalar覺n覺n da end羹striyel kullan覺m alanlar覺 vard覺r ama bu onlar覺 insan t羹ketimi i癟in tehlikeli hale getirmez.

Kanolan覺n alerji, titreme, koordinasyon bozukluu, idrara 癟覺kmada zorluk, g繹r羹 bozukluu, haf覺za sorunlar覺, konuma bozukluu, uyuukluk, hatta kalpte aritmi yapt覺覺na dair internette pek 癟ok iddia var. Fakat bunlar覺n hi癟biri t覺p dergilerinde yay覺nlanm覺 deildir. Washington Post gazetesinde yazan Prof. Robert L. Wolke (www. professorscience.com) bu iddialar覺n garip hastal覺klarla ilgili ehir efsaneleri yayd覺覺n覺 s繹ylemitir (10). Asl覺nda, end羹stri bu garip iddialar覺n yay覺lmas覺ndan da karl覺 癟覺kar; 癟羹nk羹 yanl覺t覺rlar ve kolayl覺kla 癟羹r羹t羹lebilirler.

Buna ramen, t羹keticilerin art覺k hemen her end羹striyel g覺dada kullan覺lan bu yaa kar覺 dikkatli olmalar覺n覺 gerektirecek sebepler de var.

Arat覺rmalar

Prof. Wolke “Daha 繹nceki kolza ya覺ndan farkl覺 olan g羹n羹m羹z羹n d羹羹k erusik asitli kanola ya覺n覺n insanlara zararl覺 olduunu g繹steren hi癟bir 癟al覺ma g繹remedim” diyor. Bunun sebebi, “insan sal覺覺 i癟in g羹venlidir” stat羹s羹n羹 ald覺ktan sonra insanlar 羹zerinde kanola ya覺 ile ilgili uzun d繹nemli bir 癟al覺ma yap覺lmam覺 olmas覺d覺r.

“D羹羹k Erusik Asitli Kolza Ya覺” ilk gelitirildii vakitten g羹n羹m羹ze kadar hayvanlar 羹zerinde deneyler yap覺l覺yor. Bu 癟al覺malar覺n sonu癟lar覺 kanola ya覺 ile ilgili bir癟ok iddiay覺 癟羹r羹t羹yor.

Yeni ya hakk覺nda yay覺nlanm覺 ilk arat覺rma Unilever’in Hollanda’daki arat覺rma merkezinde 1978 y覺l覺nda yap覺ld覺 (11). End羹stri yeni ya覺n deney hayvanlar覺nda kalp lezyonlar覺na sebep olup olmad覺覺n覺 merak ediyordu. Daha 繹nceki 癟al覺malarda, y羹ksek erusik asitli kolza ya覺 ile beslenen hayvanlar覺n b羹y羹mesinde duraklama ve baz覺 organlarda – 繹zellikle kalpte- istenmeyen deiiklikler olduu g繹r羹lm羹t羹. Bu da bitki genetik癟ilerini tohumlar覺 daha farkl覺 ekilde gelitirmeleri konusunda y繹nlendirdi. “LEAR” 癟al覺mas覺n覺n sonu癟lar覺 kar覺覺kt覺. Irsi olarak kalp hastal覺覺na yatk覺n farelerde keten tohumu ya覺 ve LEAR ya覺 ile, (zeytinya覺 ve 癟i癟ek ya覺na oranla) daha fazla kalp lezyonu g繹r羹l羹yordu. Arat覺rmac覺lar ilk iki yada bulunan omega-3 ya asitlerini su癟lu ilan ettiler (erusik asidi deil!).  Irsi olarak kalp hastal覺覺na yatk覺n olmayan fareler ise test edilen d繹rt ya t羹r羹ne kar覺 belirgin bir fark g繹stermediler. LEAR ya覺 farelerde kalp problemlerine de sebep olmad覺. Oysa y羹ksek erusik asitli kolza ya覺 akut kalp nekrozuna (nekrosis’e) sebep olmutu.

1979 y覺l覺nda Kanada G覺da Bilimi ve Teknolojisi Enstit羹s羹 daha 繹nce d繹rt ba覺ms覺z arat覺rma merkezinde yap覺lan 23 癟al覺man覺n sonu癟lar覺n覺 bir araya getirdi. Bunlar覺n hepsi LEAR ya覺na ve dier yalara kalp lezyonlar覺 a癟覺s覺ndan bakm覺t覺. Bu arat覺rmalar doymu yalar覺n (palmitik ve stearik asit) kalp lezyonlar覺na kar覺 koruyucu olduunu fakat y羹ksek miktarda omega-3 ya asidinin kalp lezyonlar覺yla korelasyonlu olduunu g繹steriyordu. Kalp lezyonlar覺 ve erusik asit aras覺nda daha d羹羹k bir korelasyon olduu da g繹r羹ld羹 (12).

Ayn覺 enstit羹, 1982 y覺l覺nda doymu yalar覺n LEAR ya覺 ve soya ya覺 ile etkileimini inceledi. Farelerin diyetine kakao ya覺 verilerek doymu ya ilave edildiinde daha iyi b羹y羹d羹kleri ve kalp lezyonlar覺nda azalma olduu g繹r羹ld羹. Raporu haz覺rlayanlar 繹yle diyor: “Edindiimiz sonu癟lar, erkek farelerde miyokart lezyonlar覺n覺n yalardaki kardiyotoksik kontaminanlarla balant覺l覺 deil; beslenmelerindeki ya asidi dengesi ile balant覺l覺 olduu hipotezini dorulamaktad覺r. (13)”

Kanadal覺 arat覺rmac覺lar LEAR ya覺na 1997 y覺l覺nda tekrar bakt覺lar. Kanola yal覺 mama ile beslenen domuz yavrular覺nda E vitamini eksiklii g繹r羹ld羹 (14). Oysa mamada yeterli miktarda E vitamini bulunuyordu. Soya yal覺 mama ile beslenen domuz yavrular覺nda ise E vitamini eksiklii g繹r羹lmedi. E vitamini h羹cre zar覺n覺 serbest radikallerin hasar覺ndan korur ve sal覺kl覺 bir kalp-dola覺m sistemi i癟in elzemdir. Ayn覺 arat覺r覺c覺lar覺n 1998 y覺l覺nda yay覺nlad覺klar覺 bir rapora g繹re ise, kanola ya覺 ile beslenen domuz yavrular覺nda trombosit (kan pulcuu) say覺s覺 d羹t羹, trombosit boyutu artt覺 (15).

Kanola ya覺 veya kolza ya覺 ile beslenen domuz yavrular覺nda “kanama zaman覺” daha uzun idi. Domuz yavrular覺n覺n mamas覺na kakao ya覺 veya hindistancevizi ya覺 ile doymu ya al覺nd覺覺 takdirde bu deiiklikler hafifliyordu. Bu sonu癟lar bir sonraki sene yap覺lan baka bir arat覺rma ile tekrar doruland覺. Kanola ya覺n覺n trombosit say覺s覺 bak覺m覺ndan normal geliimi bask覺lad覺覺 g繹r羹ld羹 (16).

Dahas覺, Kanada Ottava’da bulunan Sal覺k Arat覺rma ve Toksikoloji Arat覺rma birimlerinde yap覺lan arat覺rmalarda tansiyonu y羹ksek olan ve kalp krizine yatk覺n fareler ya olarak sadece kanola ya覺 ile beslendiklerinde yaam s羹releri k覺sal覺yordu (17). Daha sonra yap覺lan bir 癟al覺ma su癟lunun yadaki sterol bileikleri olduunu; “h羹cre zar覺n覺 daha sert yapt覺覺” i癟in hayvanlarda yaam s羹resini k覺saltt覺覺n覺 g繹steriyordu (18).

B羹t羹n bu arat覺rmalar ayn覺 y繹nde sonu癟lar veriyor: Kanola ya覺 kardiyovask羹ler sistem i癟in kesinlikle sal覺kl覺 deil! Kendisinden t羹retildii kolza ya覺 gibi, kanola ya覺 da kalbin fibrotik lezyonlar覺 ile ilikili. E vitamini eksikliine, “kan plateletlerinde” istenmeyen deiikliklere sebep oluyor. Kalp hastal覺覺na yatk覺n farelere tek ya kayna覺 olarak verildiinde ise yaamlar覺n覺 k覺salt覺yor. stelik, b羹y羹meyi engelliyor gibi g繹r羹n羹yor; FDA’n覺n kanola ya覺n覺n bebek mamas覺nda kullan覺lmas覺na izin vermeyiinin sebebi de bu (19). Diyete doymu ya eklendiinde kanola ya覺n覺n negatif etkileri hafifletiliyor. 覺kan sonu癟lardan en ilginci, kanola ya覺 ile ilgili sorunlar覺n kayna覺 erusik asit i癟ermesi deil; y羹ksek oranda omega-3 ya asidi i癟ermesi ve doymu ya a癟覺s覺ndan fakir olmas覺.

Geleneksel diyetlerde kolza ya覺

Kolza ya覺 in, Japonya ve Hindistan’da binlerce y覺ld覺r kullan覺lmaktad覺r. Selenyum eksiklii g繹r羹len b繹lgelerde kolza ya覺n覺n kullan覺lmas覺 Keshan hastal覺覺 denilen, kalpte fibrotik lezyonlar覺n g繹r羹lmesi ile ilikilendirilmektedir (20). Hayvanlar 羹zerinde yap覺lan deneylerden 繹rendiimize g繹re, sadeya, i癟ya覺 veya hindistancevizi ya覺 gibi doymu yalardan fakir insan diyetlerinde bu zararl覺 etki daha da artmaktad覺r. Yeteri kadar doymu ya al覺nan geleneksel beslenme bi癟imlerinde kolza ya覺 veya i癟indeki erusik asit bir soruna sebep olmamaktad覺r. Hatta erusik asit “adrenol繹kodistrofi” hastal覺覺n覺n tedavisine yard覺mc覺 olur. Lorenzo’nun ya覺ndaki gizemli madde de erusik asittir.

Doymu ya bak覺m覺ndan zengin bir diyette kolza ya覺nda bulunan y羹ksek miktardaki omega-3 ya asitlerinin de bir zarar覺 dokunmaz. 1998 y覺l覺nda yap覺lan bir 癟al覺man覺n g繹sterdiine g繹re yeteri kadar doymu ya al覺nan diyetler v羹cudun omega-3 ya asitlerini daha uzun zincirli EPA ve DHA’ya d繹n羹t羹rmesine yard覺m eder (21). Bu da v羹cudumuzun 18 karbonlu omega-3’leri genellikle deerlendirme bi癟imidir. Doymu ya bak覺m覺ndan fakir ve omega-6 ya asidi bak覺m覺ndan zengin diyetlerde bu d繹n羹t羹rme y羹zde 40-50 oran覺nda daha az olur. Omega-6 ya asitleri end羹striyel bitkisel yalarla (繹zellikle de soya ya覺 ile) v羹cuda al覺nmaktad覺r. Hayvanlar 羹zerinde yap覺lan kanola ya覺 deneylerinde doymu yalar覺n omega-3’lerin zararl覺 etkilerini hafiflettikleri g繹r羹lm羹t羹.

1995 y覺l覺nda Wall Street Journal dergisindeki bir makalede, piirmede kolza ya覺 kullanan ve bu ya覺n duman覺n覺 soluyan kad覺nlarda akcier kanserinin daha fazla g繹r羹ld羹羹 belirtiliyordu (22). Bir kez daha, bu durumu beslenmede yeteri kadar doymu ya bulunmay覺覺na balayabiliriz 癟羹nk羹 akcierler yeteri kadar doymu ya olmadan 癟al覺amazlar (23). Hindistan’da kolza ya覺 binlerce y覺ld覺r k覺zartma ya覺 olarak kullan覺l覺yor fakat son senelerde Hintli kad覺nlar doymu ya bak覺m覺ndan zengin tereya覺ndan ve sadeyadan uzak durmalar覺 gerektiine inand覺r覺ld覺lar. ou Hintli kad覺n u anda yemeklerinde, hidrojenize soya ya覺ndan 羹retilen bir 癟eit sadeya taklidi kullan覺yor.

End羹striyel ilemler

Kolza 癟ok eskiden beri ya kayna覺 olarak kullan覺lmaktad覺r 癟羹nk羹 ya覺n覺 癟覺karmak 癟ok kolayd覺r. in ve Hindistan’da tohumlar d羹羹k s覺cakl覺kta binlerce k羹癟羹k ta覺n alt覺nda ezilerek yalar覺 癟覺kar覺l覺rd覺. Bu taze ya hemen t羹keticiye sat覺l覺rd覺.

Modern ya ileme bi癟imi bundan tamamen farkl覺d覺r. ok y羹ksek s覺cakl覺kta mekanik bask覺 ve 癟繹z羹c羹lerin etkisi ile ya 癟覺kar覺l覺r. Ya 癟ok iyi rafine edilse bile i癟inde bir miktar 癟繹z羹c羹 (genellikle heksan) kalabilir. T羹m modern bitkisel yalar gibi, kanola ya覺 da kostik rafinizasyon, beyazlatma, zamklama ilemlerinden ge癟er. Bu ilemlerin hepsi y羹ksek s覺cakl覺kta ve g羹venilirlii 羹pheli kimyasallarla ger癟ekletirilir. Omega-3 ya asitleri y羹ksek s覺cakl覺kta ilem g繹rd羹羹nde veya oksijen ile temas ettiinde kolayl覺kla bozulabilir. Bu y羹zden deodorize edilmesi gerekir. Standart deodorizasyon ilemi ise, omega-3 ya asitlerinin b羹y羹k bir k覺sm覺n覺 yakarak onlar覺 trans ya asidi haline getirir. Kanada h羹k羹meti kanola ya覺ndaki trans ya asidi miktar覺n覺 y羹zde 0,2 gibi minimal bir oranda g繹sterse de, Gainesville’deki Florida niversitesi ticari kanola ya覺nda y羹zde 4,6 oran覺nda trans ya bulmutur (24). T羹keticinin ise kanola ya覺n覺n i癟indeki trans yalardan hi癟 haberi yok; 癟羹nk羹 etikette yaz覺l覺 deil.

End羹striyel g覺dalarda kullan覺lan kanola ya覺n覺n b羹y羹k k覺sm覺 hidrojenizasyon yoluyla sertletirilmitir. Bu da nihai 羹r羹nde yakla覺k y羹zde 40 oran覺nda trans ya bulunmas覺na sebep olur (25). Asl覺nda kanola ya覺 soya ya覺 veya m覺s覺r ya覺ndan daha kolay hidrojenize olur 癟羹nk羹 modern y繹ntemlerle kanolada bolca bulunan omega-3 ya asitleri daha kolay sertletirilebilmektedir. Daha y羹ksek oranda “trans ya” bulunmas覺 demek, nihai 羹r羹n羹n raf 繹mr羹n羹n daha uzun olmas覺, kurabiye ve 癟erezlerin daha gevrek olmas覺 ve t羹keticinin kronik hastal覺klar bak覺m覺ndan daha b羹y羹k tehlikede olmas覺 demektir (26).

Tekli doymam覺 ya efsanesi

Kanola ya覺n覺n Amerika’da bu kadar sat覺l覺yor olmas覺, geleneksel yiyeceklerimiz yerine bunlar覺n yapay taklitlerini yerletirmeye 癟al覺an g覺da end羹strisinin en b羹y羹k zaferlerinden biri. oklu doymam覺 soya ya覺 ve m覺s覺r ya覺n覺 savunman覺n daha fazla m羹mk羹n olmad覺覺 bir zamanda kanola ya覺 imdada yetiti. Bilim adamlar覺 kanola ya覺n覺 kolayca savunabiliyorlard覺 癟羹nk羹 doymu ya bak覺m覺ndan fakir, tekli doymam覺 ya ve omega-3 bak覺m覺ndan zengin, “kalbimizle dost” bir ya idi.

Fakat kanoladaki omega-3’lerin b羹y羹k k覺sm覺 deodorizasyon ilemi sonucu trans yalara d繹n羹mektedir ve yap覺lan arat覺rmalar doymu yalar覺n sal覺覺m覺z i癟in elzem ve koruyucu olduunu g繹stermektedir.

En az覺ndan kanola ya覺n覺n tekli doymam覺 ya i癟erdii – zeytinya覺 gibi- ve bu y羹zden zararl覺 olmad覺覺 s繹ylenebilir… Ger癟ekten s繹ylenebilir mi? Tekli doymam覺 yalar makul miktarlarda al覺nd覺覺nda geleneksel diyetlerde zararl覺 deildir. Peki ya sadece tekli doymam覺 ya i癟eren modern diyetlerde? Tek ya kayna覺 olarak ve a覺r覺 miktarda tekli doymam覺 ya t羹ketenlerde baz覺 sorunlar g繹r羹lebileceine dair kan覺tlar var. ok a覺r覺 miktarda oleik asit (zeytinya覺 ve kanola ya覺nda bulunan tekli doymam覺 ya) h羹cre d羹zeyinde dengesizliklere sebep olabilir. Prostaglandin 羹retimine engel olabilir (27). Bir 癟al覺mada ise, y羹ksek miktarda tekli doymam覺 ya t羹ketiminin meme kanseri riskini art覺rd覺覺 g繹r羹ld羹 (28).

Tekli doymam覺 ya asitlerinin kalbimiz i癟in iyi olduu dogmas覺 bile risk alt覺nda. 1998 y覺l覺nda yap覺lan bir arat覺rmaya g繹re, tekli doymam覺 ya i癟eren diyet ile beslenen farelerde doymu ya i癟eren diyet ile beslenenlere oranla ateroskleroz riski daha y羹ksek idi (29). Hatta, tekli doymam覺 ya ile beslenen fareler 癟oklu doymam覺 ya ile beslenenlere oranla kalp hastal覺覺 g繹r羹lme eilimi daha fazla idi.

Bu da demek oluyor ki, Omega Diyeti benzeri kitaplar覺n tavsiye ettii gibi, sadece tekli doymam覺 ya ile beslenmek, doymu yalar覺 beslenmeden 癟覺karmak ve y羹ksek miktarda omega-3 almak insan覺 kalp hastal覺klar覺na yaklat覺rabilir. Bu t羹r beslenme bi癟imleri b羹y羹k pazarlama kampanyalar覺 ile kafalar覺m覺za kaz覺nd覺. Oysa bunlar覺n tam olarak ne olduunu iyi anlamak laz覺m: G覺da irketleri i癟in b羹y羹k k璽r!

Sally Fallon ve Prof. Dr. Mary G. Enig
http://www.westonaprice.org/knowyourfats/conola.html
eviri: www.iyibilgi.com

Referanslar:
1. MG Enig and SW Fallon. The Oiling of America.
2. RK Downey. Genetic Control of Fatty Acid Biosnythesis in Rapeseed. Journal of the American Oil Chemists Society, 1964;41:475-478.
3. Journal of the American Oil Chemists' Society, December 1986;63(12):1510.
4. Canola - a new oilseed from Canada. Journal of the American Oil Chemists' Society, September 1981:723A-9A.
5. The amount of the advance was $350,000. Personal email communication, Jo Robinson, co-author of The Omega Diet.
6. AP Simopoulos and N Salem, Jr. Egg yolk as a source of long-chain polyunsaturated fatty acids in infant feeding. American Journal of Clinical Nutrition, 1992;55
7. AP Simopoulos and J Robinson. The Omega Plan. Harper Collins Publishers, New York, NY, 1998.
8. Canola - a new oilseed fromCanada. Journal of the American Oil Chemists' Society, September 1981:723A-9A.
9. M Purdey. Educating Rida. Wise Traditions, Spring 2002;3(1):11-18.
10. When we contacted Dr. Wolke to provide him with evidence of canola dangers, he was dismissive.
11. RO Vles and others. Nutritional Evaluation of Low-Erucic-Acid Rapeseed Oils. Toxicological Aspects of Food Safety, Archives of Toxicology, Supplement 1, 1978:23-32
12. HL Trenholm and others. An Evaluation of the Relationship of Deitary Fatty Acids to Incidence of Myocardial Lesions in Male Rats. Canadian Institute of Food Science Technology Journal, October 1979;12(4):189-193
13. JKG Kramer and others. Reduction of Myocardial Necrosis in Male Albino Rats by Manipulation of Dietary Fatty Acid Levels. Lipids, 1982;17(5):372-382.
14. FD Sauer and others. Additional vitamin E required in milk replacer diets that contain canola oil. Nutrition Research, 1997;17(2):259-269.
15. JK Kramer and others. Hematological and lipid changes in newborn piglets fed milk-replacer diets containing erucic acid. Lipids, January 1998;33(1):1-10.
16. SM Iunis and RA Dyer. Dietary canola oil alters hematological indices and blood lipids in neonatal piglets fed formula. Journal of Nutrition, July 1999;129(7):1261-8.
17. WMN Ratnayake and others. Influence of Sources of Dietary Oils on the Life Span of Stroke-Prone Spontaneously Hypertensive Rats. Lipids, 2000;35(4):409-420.
18. MN Wallsundera and others. Vegetable Oils High in Phytosterols Make Erythrocytes Less Deformable and Shorten the Life Span of Stroke-Prone Spontaneously Hypertensive Rats. Journal of the American Society for Nutritional Sciences, May, 2000;130(5):1166-78
19. Federal Register, 1985.
20. OA Levander and MA Beck. Selenium and viral virulence. British Medical Bulletin, 1999;55(3):528-33.
21. H Gerster. Can adults adequately convert alpha-linolenic acid (18:3n-3) to eicosapentaenoic acid (20:5n-3) and docosahexaenoic acid (22:6n-3)? International Journal of Vitamin and Nutrition Research 1998;68(3):159-73.
22. Wall Street Journal, June 7, 1995, p. B6.
23. MG Enig. Benefits of Saturated Fats. Wise Traditions, Summer 2000;1(2):49.
24. S O'Keefe and others. Levels of Trans Geometrical Isomers of Essential Fatty Acids in Some Unhydrogenated US Vegetable Oils. Journal of Food Lipids 1994;1:165-176.
25. JL Sebedio and WW Christie, eds. Trans Fatty Acids in Human Nutrition, The Oily Press, Dundee, Scotland, 1998, pp 49-50.
26. MG Enig, Trans Fatty Acids in the Food Supply: A Comprehensive Report Covering 60 Years of Research, 2nd Edition, Enig Associates, Inc., Silver Spring, MD, 1995.
27. Horrobin, David F, Prostaglandins: Physiology, Pharmacology and Clinical Significance, The Book Press, Brattleboro, Vermont, 1978, p 20, 35
28. V Pala and others. Erythrocyte membrane fatty acids and subsequent breast cancer: a prospective Italian study. Journal of the National Cancer Institute, July 18, 2001;93(14):1088-95.
29. LL Rudel and others. Dietary monounsaturated fatty acids promote aortic atherosclerosis in LDL-receptor-null, human ApoB100-overexpressing transgenic mice. Arteriosclerosis, Thrombosis and Vascular Biology, November 1998;18(11):1818-27.








Bu haber 5,937 defa okundu.


yorumlayorum ekle


Yorumlar (2)
  • gamze 癟elik / 25 May覺s 2009 10:15

    kanola k繹t羹, k繹t羹c羹l, k繹t羹l羹k

    bu yaz覺 yumuak bir uslup kullanm覺. kanola insanlara yap覺lm覺 k繹t羹l羹klerden biridir. motor ya覺 羹retiminde kullan覺lan kolzan覺n evrilmi 癟evrilmi, baka bir isimle pazarlanm覺 eklidir.
    bizdeki mis gibi zeytinyalar覺, tereyalar覺 varken bu ya覺 almaya hi癟 gerek yoktur.
  • mehmet bilen / 23 May覺s 2009 00:39

    kanola iyimi k繹t羹m羹 yani?

    sonu癟 iyimi k繹t羹m羹 anlamad覺m.yakla覺k1 senedir kanola ya覺 t羹ketiyorduk....







襤yilik G羹zellik'te arama yap覺n