K羹nye   |  Bize Ula覺n   |  Giri Sayfam Yap   |  S覺k Kullan覺lanlara Ekle

Ka癟karlar tehdit alt覺nda

Ka癟karlar tehdit alt覺nda

Ayder Yaylas覺'nda m羹tevazi yayla evlerinin yerini konaklar, oteller, beton y覺覺nlar覺 almaya balam覺...

8 Eyl羹l 2015 11:06
font boyutu k羹癟羹ls羹n b羹y羹s羹n


襤lk s羹rprizi Trabzon-Rize otob羹s羹nde ya覺yoruz. K覺y覺 boyu s羹ren yeillik ve dalardan inen derelerin 癟izdii manzaraya birden bire 襤ngiliz 癟im k羹lt羹r羹n羹n etkin olduunu sand覺覺m覺z tepelikler kar覺覺yor.

Bu "癟imler" giderek t羹m tepeleri kapl覺yor.  im deil, 癟ay tarlalar覺 olduunu anl覺yoruz bir m羹ddet sonra. 襤ngiliz bah癟e/癟im uzmanlar覺n覺 k覺skand覺racak bir d羹zen var evlerin 繹n羹nden uzanan 癟ay bah癟elerinde. Yol F覺rt覺na Deresi, aml覺hemin'e doru y羹kselirken, manzara da deiiyor. Tepelerin aras覺ndan denize d繹k羹len dere, sanki dalar覺n derinliklerinden gelir gibi nerede ise karanl覺k bir vadiye ak覺yor. Yol, dere ile da aras覺nda s覺k覺m覺 u癟urumun kenar覺ndan ge癟erek ilerliyor.



Yaylalar yok olmakla kar覺 ka覺ya

aml覺hemin gibi k覺y覺ya yak覺n, k覺覺n 覺l覺ml覺 ge癟tii yerlerde ev ve ah覺rlara inilir kas覺m sonu. Aral覺k-ubat aylar覺 kurutulmu ot ve yemle beslenen hayvanlar, nisanda ilk yolculua 癟覺kar. Kar覺n 癟ekildii, otlar覺n yeerdii bin metre y羹ksekliindeki yaylalard覺r ilk durak. May覺s, haziran aylar覺nda orta ve 羹st k繹ylere 癟覺k覺l覺r. Temmuz ve austosta yaylalar hayata kavuur. Da yama癟lar覺ndaki son "yerleim" mek璽nlar覺d覺r yaylalar. "Yerleim" terimini kullanmak biraz abart覺l覺 asl覺nda. Her y覺l gelinen, T羹rkmenlerin "yurt" dedii ve 癟ad覺r kurduu yerler gibidir yaylalar. Yaln覺z burada, nas覺l yap覺ld覺覺n覺 merak ettiiniz kesme talarla, "evler" ve ah覺rlar vard覺r. Evlerle ah覺rlar覺 ay覺rt etmek zor da olsa, dikkatli bakarsan覺z fark覺 g繹rebilirsiniz. Ta duvarlar 羹zerine a覺r talarla oturtulmu saclar insan boyu tavanlar size buran覺n bir ev olduunu s繹yler. Her ey birka癟 hafta i癟in ve k覺sa zamanda terk edilmek 羹zerine kurulmutur. Yaylalar, sanki tabiat ve kardan izin al覺nm覺, 繹d羹n癟m羹 gibi bu alt覺 hafta kullan覺l覺r. Austos sonu eyl羹l ba覺nda yine ayn覺 etaplarla vadiye doru inilir, en ge癟 aral覺kta hayvanlar aml覺hemin yama癟lar覺nda, ah覺rdad覺r. G繹癟 ve yeermekte olan turizm, b繹lgenin ekonomi ve sosyal yap覺s覺n覺 derinden etkilese de hayvanc覺l覺覺n bundan bir nesil 繹ncesine kadar en etkin yaam kayna覺 olduunu bug羹n de g繹rmek m羹mk羹n. Hayvanc覺l覺k t羹m yap覺sal engellere, devletin kay覺ts覺zl覺覺na ramen h璽l璽 繹nemli bir gelir kayna覺. Ancak bug羹n ne yaz覺k ki b繹lge ekonomisinin, yayla k羹lt羹r羹n羹n omurgas覺n覺 oluturan hayvanc覺l覺k tehdit alt覺nda. Bir nesil 繹ncesine g繹re hayvan say覺s覺 yok denecek kadar az.  Bundan yirmi-otuz y覺l 繹nce Yukar覺 Kavrun Yaylas覺'nda temmuz ve austos aylar覺nda 3 bin b羹y羹k, 2 bin k羹癟羹kba hayvan olurmu.  Bug羹n yaylada 100 b羹y羹k, birka癟 k羹癟羹k hayvan var art覺k. Yaylalara 癟覺kan aile say覺s覺 azald覺覺 gibi, hayvan say覺s覺 da d羹m羹. Hayvanc覺l覺kla ilgilenen kad覺nlar 50-70 yalar覺 aras覺nda. Gen癟ler neredeyse yok. nlem al覺nmaz ise yaylalar yok olmakla y羹z y羹ze kalacak. Hayvanc覺l覺k yapan aileler yaylalar i癟in hayat kayna覺. Yaylalar覺n turizm veya yazl覺k konut mekan覺 olarak yaayabilmesi sadece hayvanc覺l覺k yapan n羹fus ile m羹mk羹n. Hayvanc覺l覺k 繹l羹rse yaylalarda turizmin altyap覺s覺 da yok olur. Yaylalar覺n ekolojik dengesi de bozulmak 羹zere.

Yaylalarda hayvanc覺l覺k t羹m yap覺sal engellere, devletin kay覺ts覺zl覺覺na ramen h璽l璽 繹nemli bir gelir kayna覺.

Son y覺llarda hayvanlar覺n yay覺lmad覺覺 yaka ve s覺rtlarda toprak kaymalar覺 balam覺. Yaylalar覺 birbirine balayan "ke癟i yollar覺" g繹r羹nmez olmu. Samistal Yaylas覺 (2600 m) ile Yukar覺 Kavrun (2200 m) Yaylas覺 aras覺nda 羹癟 saate gidilecek yolu, be saatte y羹r羹yebildik.



Ayder, k羹癟羹k bir ehre d繹n羹羹yor

Yirmi y覺l 繹nce 癟覺kt覺覺m覺z Ka癟kar Dalar, Avrupa ve 襤srail'den gelen dar bir kitle i癟in 癟ekim merkezi idi. Ka癟kar, Ver癟enik zirveleri Alpler kadar 癟etin olmasa da, kuzey yama癟lar覺 Alpler'den farks覺z.

Ka癟kar zirvesinin en pop羹ler rotas覺 ise g羹neyden Artvin 羹zerinden. zellikle T羹rkler bu rotay覺 tercih ediyor. Dilberd羹z羹 (2800 m) mevkiinde kamp kurup zirveye 癟覺kmak olduk癟a kolay bir 癟覺k覺, bir nevi "trekking". Dac覺l覺k tecr羹besi gerekmedii gibi, sis riski de yok g羹ney rotas覺nda. Yolda kalmak, kaza yapmak istemiyorsan覺z kondisyona ihtiyac覺n覺z var sadece. Buna ramen yorulup yar覺 yoldan d繹nen de az deil. 襤ngiliz, Alman, Frans覺z, 襤srail'den gelip Ka癟karlara 癟覺kan turistler art覺k yaln覺z deil. Yirmi y覺l 繹ncesine g繹re, "yabanc覺" turistleri say覺 olarak g繹lgede b覺rakabilecek "yerli" dac覺lar yollara d羹m羹. 襤stanbul, 襤zmir gibi ehirlerden gelen gen癟 羹niversite 繹rencilerinin yan覺 s覺ra, orta yal覺 veya emeklilerden oluan gruplarla kar覺la覺yorsunuz. Adana, Mersin, Bursa, Konya, Dersim, Erzurum'dan gelmiler, zirveye 癟覺kmaya haz覺rlan覺yor veya zirveden d繹n羹yorlar.

D羹nyan覺n bir癟ok b繹lgesinden gelen turistler yaylalara 繹zelllikle dac覺l覺k yapmak i癟in 癟覺k覺yor.

Frans覺z, 襤svi癟re, 襤talya Alplerinde yerlemi turizme bir g繹z atmak Ka癟karlarda turizmin gelecei ve potansiyelini g繹rebilmek i癟in ilgin癟 bir 繹l癟ek. Alplerde de hayvanc覺l覺k ve yayla k羹lt羹r羹 Ka癟karlardan farkl覺 deilmi, bug羹n Alplerde hayvanc覺l覺k t羹m zor koullara ramen devlet destei ile ayakta duruyor. 襤svi癟re vadileri ilgin癟 羹retim merkezlerine d繹n羹m羹 ama bundan y羹z y覺l 繹nce yayla olan Davos, Arosa, Lenzerheide gibi yerleim merkezleri da turizminin can damar覺 olmu. Demiryolunun y羹z y覺l 繹nce ulat覺覺 bu merkezler ile Yukar覺 Kavrun veya Palovit Yaylas覺'n覺 kar覺lat覺rmak doru olmasa da, veriler pek farkl覺 deil. Dalar覺n g羹zellii, bozulmam覺 tabii dokusu, bitki 繹rt羹s羹, yaban hayvan覺, iki bin metreye kadar y羹kselen orman s覺n覺r覺 ile Ka癟karlar覺n her y繹n羹 ile Alplerden daha 癟ekici olduundan emin olabilirsiniz. Bu dalarda y羹r羹y羹, zirve yapmaya gelen da turizmi yan覺nda, Ka癟kar vadilerinin serinliini, yeilliini arayan yeni bir turizm de yerlemeye balam覺.

Bu turizmi desteklemek i癟in doan覺n korunmas覺 yan覺nda, kazma k羹rek ile yayla yollar覺n覺n a癟覺k tutulmas覺, yaylalar aras覺 yol g羹zergahlar覺n覺n iaretlenmesi d覺覺nda yap覺lmas覺 gereken pek bir ey yok. Yaylalarda 癟oalmaya balayan pansiyonlar bu grubun ihtila癟lar覺na cevap veriyor zaten. Servisin kal覺c覺 ve kaliteli olmas覺 i癟in pansiyon ve yaylalar覺n hukuki altyap覺s覺, tapusu vs. salam temellere oturtulmak zorunda. Ka癟karlarda devletin yapmad覺覺n覺 halk yap覺yor. Mesela y繹re sakinlerinden Firdevs  ahin, Yukar覺 Kavrun (Rize) ile Olgunlar Yaylas覺 (Artvin) aras覺nda olduk癟a ilek yolu 6 g羹n boyunca be i癟iyle 癟al覺arak daha g羹venli bir hale getirmiler.  Yukar覺 Kavrun, b繹lgenin b羹y羹k yaylalar覺ndan say覺l覺r. Yirmi y覺l 繹nce geldiimizde, yolu hen羹z olmad覺覺 i癟in Ayder'den y羹r羹yerek 癟覺km覺t覺k. Ayder'de ilk "hotel" denebilecek yerler vard覺, Yukar覺 Kavrun'da  ise sadece 癟ay ve ayran servisi yapan bir "kahvehane". imdi ise pansiyonlar var art覺k. Yayla mimarisinden esinlenmi, tavanlar覺 iki metreyi bulmayan bu pansiyonlar, l羹ksten uzak olsa da, yorgun dac覺lar i癟in iyi bir dinleme olana覺 sunuyor. Yol da yap覺lm覺, minib羹sler inip 癟覺k覺yor. Fakat buras覺 k繹t羹 y繹netilen bir turizm merkezine d繹n羹羹yor.

Ayder, aktif da turizmi i癟in deil "hava almak" i癟in gelen yeni bir turist kitlesi ile b羹y羹yor.  Art覺k yayla deil, k羹癟羹k bir ehir. Orta y羹kseklikte (1000 m) olan bu eski yayla, gen癟ler i癟in de hayli ilgi 癟ekici. "Rafting" hen羹z sarp, h覺zla akan ak覺nt覺larda yap覺lm覺yor ama aml覺hemin'de yap覺lan bu sporun 羹st derelere 癟覺kmas覺 sadece zaman meselesi. Bug羹n s覺 sularda deneyen gen癟leri birka癟 y覺l sonra, k羹癟羹k botlarla F覺rt覺na Deresi'nin y羹ksek sular覺ndan inerken izlerseniz a覺rmay覺n.


Arap Turistler  yaylalarda

Trabzon Havaalan覺'na iner inmez Araplarla kar覺la覺yorsunuz. Otomobil kiralanan b羹rolarda koca koca Arap癟a afiler.  襤ngilizce olanlar覺 癟ok daha k羹癟羹k.

"Yeil vadi" satan emlak癟覺lar masa kurmu. Fiyatlar覺 merak edip soruyoruz. Masan覺n arkas覺nda duran gencin  ivesi Arap癟a bildiini g繹steriyor. Suriyeli T羹rkmenlerdenmi. 100 metrekare evlerin 200 bin dolar civar覺nda sat覺ld覺覺n覺 s繹yl羹yor. M羹terilerin t羹m羹 Arap tabii ki... Rize yolu 羹zerinde hen羹z bitmi veya inaat halinde TOK襤 mimarisini and覺ran 癟irkin kompleksler, sat覺lar覺n iyi gittiine iaret ediyor.  aml覺hemin ve Ayder'de Arap ailelere rastl覺yorsunuz. Zengin olduklar覺 inanc覺 yayg覺n ama deiller. Otel iletmecileri ikayet癟i. D繹rt-be 癟ocukla bir odaya yerleiyorlarm覺.  Hatta daha az para verebilmek i癟in 癟ocuklar覺n yalar覺n覺  k羹癟羹k g繹stererek, ikinci bir oda tutmamaya 癟al覺anlar da varm覺.  Ancak, hava s覺cakl覺覺 5 dereceye kadar d羹en yaylalar覺n Araplar i癟in hi癟 de cazip olmad覺覺n覺 繹reniyoruz.

M羹tevaz覺 evlerden konaklara

Vadinin dik yama癟lar覺na kartal yuvas覺 gibi konmu, nas覺l yap覺ld覺覺n覺, kimin yaad覺覺n覺 merak ettiiniz evler g繹r羹yorsunuz. Ger癟ek olduuna inanamad覺覺n覺z, masallardan bildiimiz ula覺lmas覺 zor kaleler gibi yama癟larda sanki as覺l覺 duruyorlar. Bu evlerin sadece konumlar覺 deil, mimarileri de harika! Ayr覺ca Karadeniz'in bat覺s覺ndan dousuna etkin ahap ustal覺覺 yeni bir boyut kazanm覺 burada. M羹tevaz覺 evler ile bir zamanlar覺n zenginliini g羹n羹m羹ze ta覺yan konaklar覺n mimarideki ortak 羹slubunu g繹rmemek m羹mk羹n deil. Evleri vadiye balayan y羹zlerce metre uzunluunda halatlar, ev ve vadiden ge癟en yola iki noktadan as覺lm覺. Her t羹rl羹 y羹k羹 vadiden evlere ta覺yan ve adeta "teleferik" ilevini g繹ren bu halatlar, hayat覺 biraz da olsa kolaylat覺r覺yor.  Yollar yap覺lm覺 son y覺llarda ama inip 癟覺kmak hala 癟ok zor. Sadece mesafe k覺salm覺 biraz. Bir de bu b繹lgeye 繹zg羹 ekillenmi "Ar覺 evleri" var. Ay覺lar覺n t覺rmanamayaca覺 y羹kseklikte ulu aa癟lar覺n dallar覺na as覺lm覺 "kara kovan" bilinen ve en eski g繹r羹nt羹. Kovanlar geometrik 繹l癟羹lere 繹zen g繹sterilmi gibi yerletirilmi, ziller as覺l覺 sada solda.

G羹neli bir g羹n yola 癟覺kt覺覺n覺zda bacadan bir duman gibi sis kitlesinin vadinin derinliklerinden y羹kselmekte olduunu g繹r羹rs羹n羹z.


Karadeniz havas覺 deyip ge癟meyin!

Karadeniz souk, kuru kuzey r羹zgarlar覺n覺 bile yumuat覺p nemlendirerek verir Ka癟kar vadilerine. Otlar nemlidir hep, yapraklarda su damlac覺klar覺 oluur ve s羹z羹lerek topra覺 besler. Kuzey r羹zgarlar覺 sanki es ge癟er Ka癟kar vadilerini. Artvin, Erzurum yaylalar覺na ge癟itler 3 bin metrenin alt覺nda deildir. K覺 ve yaz覺, on dereceyi ge癟en bir 覺s覺 fark覺yla yaarsan覺z. Kas覺m ay覺ndan sonra yaylalar kar alt覺nda, yollar ge癟it vermez Ka癟karlarda. Kar ya覺覺n覺n k羹癟羹msenmeyecek boyutta olduunu, temmuz ay覺nda bile erimemi, derelerin 羹zerinde k繹pr羹 gibi duran 癟覺 kal覺nt覺lar覺ndan da anlayabilirsiniz.  K覺 sporu i癟in kuru, toz gibi ince kar Erzurum yaylalar覺na 繹zg羹d羹r. Karadeniz B繹lgesi'nin bol yamur ald覺覺 bilinir. Yamur yeilin tek kayna覺 deil Ka癟kar yama癟lar覺nda. G羹neli bir g羹n yola 癟覺kt覺覺n覺zda bacadan bir duman gibi sis kitlesinin vadinin derinliklerinden y羹kselmekte olduunu g繹r羹rs羹n羹z. Biraz zaman al覺r ama bir m羹ddet sonra her yer sis alt覺ndad覺r. Serin bir r羹zgar getirir bu sisi, 繹nce teninizin yumuamas覺, sonra sa癟lar覺n覺zdaki damlac覺klardan hissedersiniz, giderek yamur gibi g繹r羹n羹r olan rutubeti. Karadeniz'e a癟覺lan vadilerde, Hindistan'dan binlerce kilometre kuzeyde 癟ay tarlalar覺n覺n gizemi bu sisli yumuak yaz havas覺nda yatar. Sanki sihirli bir el 癟ay bitinkisini, yayla ve otlaklar覺 arada bir sulamak i癟in programlanm覺 gibidir.







Bu haber 1,302 defa okundu.


yorumlayorum ekle


Yorumlar


  hen羹z yorum yok








襤yilik G羹zellik'te arama yap覺n